માતૃગયા પૂજા શું છે?
માતૃગયા પૂજા એ ખાસ માતા માટે કરવામાં આવતું શ્રાદ્ધ છે. હિંદુ પરંપરામાં માતાની સંભાળ અને ત્યાગથી એક એવું ઋણ (માતૃ ઋણ) ઊભું થાય છે, જે સંતાન ક્યારેય પૂરેપૂરું ચૂકવી શકતું નથી; સિદ્ધપુરમાં શ્રાદ્ધ કરવું એ માતાનું સન્માન કરવાનો અને તેમની શાંતિ માટે પ્રાર્થના કરવાનો સૌથી પવિત્ર માર્ગ માનવામાં આવે છે.
આ વિધિમાં દરેક શ્રાદ્ધની મુખ્ય ક્રિયાઓ — સંકલ્પ, તર્પણ (જળ અર્પણ) અને પિંડદાન (પિંડનું અર્પણ) — માતા માટે કરવામાં આવે છે, અને તે પણ એ સ્થળે, જેને પરંપરા તેના માટે સૌથી યોગ્ય માને છે.
સિદ્ધપુર અને બિંદુ સરોવર જ શા માટે?
સિદ્ધપુર માતૃ ગયા તરીકે પૂજનીય ગણાય છે — જેમ ગયા (બિહાર) પિતાના શ્રાદ્ધ માટેનું મુખ્ય તીર્થ છે, તેમ સિદ્ધપુર માતાના શ્રાદ્ધ માટેનું તીર્થ છે.
શ્રીમદ્ ભાગવત (ત્રીજો સ્કંધ)માં સરસ્વતીના કિનારે આવેલા બિંદુ સરોવરને કર્દમ ઋષિ અને તેમનાં પત્ની દેવહૂતિના આશ્રમ તરીકે વર્ણવ્યું છે — એ સ્થળ, જ્યાં તેમના પુત્ર ભગવાન કપિલે પોતાનાં માતાને મોક્ષનો માર્ગ બતાવ્યો હતો. લાંબા સમયથી ચાલી આવતી પરંપરા અનુસાર આ બિંદુ સરોવર એટલે સિદ્ધપુરનો પવિત્ર કુંડ. ગુજરાત પ્રવાસન પણ એ પરંપરા નોંધે છે કે પરશુરામે અહીં પોતાનાં માતાનું શ્રાદ્ધ કર્યું હતું.
બિંદુ સરોવરના મહત્ત્વ વિશે વધુ વાંચો →
માતૃગયા પૂજા કોણ કરી શકે?
આ પૂજા સ્વર્ગસ્થ માતા માટે કરવામાં આવે છે, મોટે ભાગે તેમના પુત્ર કે પુત્રી દ્વારા. પરિણીત કે અપરિણીત દીકરીઓ પણ સિદ્ધપુરમાં આ પૂજા કરે છે.
અન્ય સંબંધીઓ વિશેના પ્રશ્નો — જેમ કે પૌત્ર-પૌત્રી પોતાનાં દાદી કે નાની માટે, અથવા પતિ પોતાનાં પત્ની માટે આ પૂજા કરી શકે કે નહીં — તેના જવાબ દરેક પરિવાર અને સમાજમાં જુદા હોય છે. કોઈ સામાન્ય વેબ પેજ (આ પેજ સહિત) પર આધાર રાખવાને બદલે, આપની પરિસ્થિતિ પુરોહિતને જણાવો; આપની કુળ પરંપરા શું માન્ય રાખે છે તે તેઓ સમજાવશે.
આ પૂજા ક્યારે કરવી જોઈએ?
માતૃગયા પૂજા વર્ષના મોટા ભાગના સમયમાં કરાવી શકાય છે. ઘણા પરિવારો પ્રથમ પુણ્યતિથિ પછીની તારીખ, અથવા માતાના અવસાનની તિથિ જેવો વ્યક્તિગત કે ધાર્મિક મહત્ત્વ ધરાવતો દિવસ પસંદ કરે છે.
- સૌથી વધુ ભીડવાળા મહિના: કારતક, ભાદરવો અને ચૈત્ર. સિદ્ધપુરનો પરંપરાગત મેળો કારતક સુદ અગિયારસથી પૂનમ સુધી ભરાય છે, ત્યારે નગરમાં ખાસ કરીને ખૂબ ભીડ હોય છે.
- પિતૃ પક્ષ (શ્રાદ્ધ પક્ષ) — પૂર્વજોને સમર્પિત પખવાડિયું — પણ શ્રાદ્ધ માટે લોકપ્રિય સમય છે.
- આ સમયગાળા માટે વહેલું બુકિંગ કરાવો, અને તીર્થ પરિસરમાં ભીડ તથા ધીમી અવરજવર માટે સમય ગણીને રાખો.
વિધિ દરમિયાન શું થાય છે
પુરોહિત આપને દરેક ક્રિયા કરાવે છે અને તે થતી વખતે જ સમજાવે છે. ચોક્કસ ક્રમ કુળ પરંપરા અને આપે પસંદ કરેલી વિધિઓ પ્રમાણે બદલાય છે; સામાન્ય રીતે ક્રમ આ પ્રમાણે હોય છે.
